WITAMY NA MAŁEJ WYCIECZCE WIODĄCEJ PRZEZ NIEZWYKŁE ODMIANY CYTRUSÓW

     Podróż przez odmiany rodziny cytrusowej jest bardzo ciekawa, a zarazem trudna, ze względu na mnogość i zróżnicowanie tej rodziny. Jak zawsze podróż należy rozpocząć od początku. Spocznijmy więc wygodnie w fotelach, i ruszamy.

 

 Zacznijmy więc od tego, że cytrusy należą do rodziny roślin zwanych Rutaceae ( Rutowatych) i obejmują wiele odmian i mieszańców. Są to między innymi: Pomarańcze, cytryny, limy, grejpfruty, cytrony, mandarynki np. Ortanique ( skrzyżowanej pomarańczy ), cytrangi ( krzyżówki między pomarańczą i cytronem ). Najczęstszymi owocami cytrusów spotykanymi na codzień, na naszych stołach są: cytryny, pomarańcze, mandarynki i grejpfruty. Drzewo cytrusowe-jego typy podzielone są na różne gatunki botaniczne. Kumquat ( Kumkwat ) na przykład jest zawarty razem z cytrusami, ale należy do rodzaju Fortunella. Proces krzyżowania tych roślin, też niezwykle skomplikował złożoność rodziny do jakiej należą. Rozpiętość drzew cytrusowych, jeżeli chodzi o odmiany i podgatunki jest ogromna. Należy tu mieć na uwadze, równoległe procesy zachodzące we wdrażaniu nowych odmian w ponad 100 krajach, gdzie cytrusy występują. Mieszanina gatunkowa jest tak duża, że prześciga po stokroć inne gatunki liściastych drzew owocowych- mam tu na uwadze np. jabłonie, grusze, brzoskwinie czy śliwy.Drzewo cytrusowe jest dość tanim elementem w dostarczaniu niezwykle smacznej i taniej żywności. Kilka innych rodzajów cytrusów w rodzinie Rutaceae jest też sklasyfikowane jako drzewo cytrusowe np. Poncirius Trifoliata, która jest dość odporna na minusowe temperatury i gorzki kumkquat. Zarówno jedna, jak i druga odmiana jest głownie stosowana jako krzew ozdobny, a nie w celu pozyskania smacznych owoców, jak to ma miejsce w przypadku innych cytrusów. Zarówno Kumquat jak i Trifoliata zajmują bardzo ważne miejsce w cytro-kulturze.

 

Fortunella ( Kumkquat)- na początku swego długiego istnienia sklasyfikowany był razem z pozostałymi cytrusami. Jednakże znalazł się człowiek o nazwisku Robert Fortune, który utworzył dla kumquatów ich własny rodzaj. Nazwa "Fortunella" pochodzi właśnie od nazwiska tego Pana. Są to wiecznie zielone krzewy lub małe drzewka sięgające do 2 metrów wysokości. Ojczyzną Kumquata są południwe Chiny. Hodowany jest jednak w podzwrotnikowym klimacie, dookoła świata. Jako roślina dekoracyjna, kumkwat hodowany jest w pojemnikach. W ten sposób zagościł na dobre w dużej liczbie państw, w których klimat nie pozwala na propagowanie tego rodzaju roślin na dworze w czasie zimy. Owoce można zjadać w całości. Skórka Kumquata, w przeciwieństwie do innych owoców cytrusowych jest słodka. Miąższ natomiast jest kwaskowaty, niektórzy twierdzą, że kwaśny. Krzewy tych roślin często przywożone są z zagranicznych wakacji. W Chinach często dawane są w prezencie na szczęście, dla tego w skrócie używa się dla nich nazwy " cytrus szczęścia" Owoce Kumkwata zawierają duże ilości wapnia, potasu i Witaminy C, której jest tu więcej niż u innych owoców cytrusowych.

 

Cztery poniższe odmiany można zaliczyć to tego samego gatunku Fortunella:

 

-/ Nagami- Swing Margarita Fortunella/ nazywany też owalnym lub długim kumquatem. Owoce są wydłużone- dłuższe niż szersze. Okrywa tych owoców jest cieniutka, żółta lub pomarańczowo-żółta.

 

-/ Meiwa lub Large Round Kumquat-Swing Crasifolia Fortunella/ można się domyślać, że jest to mieszaniec między Nagami i Marumi. Owoce Meiva są okrągłe z dość grubą skórką, koloru pomarańczowo-żółtego.

 

-/ Marumi- Swing Japonica Fortunella- Lour madurensis Citrus/ Znajduje się blisko w klasyfikacji z kumquatem. Skórka owocu, złoto-żółta a miąższ cudownie aromatyczny. Jest najbardziej tolerancyjny, jeżeli chodzi o niskie temperatury, z gatunku kumquatów.

 

-/ Hong Kong dziki- Swing hindisii Fortunella/ Skórka owoców ma po dojrzeniu kolor pomarańczowo-szkarłatny. W środku dość aromatycznego miąższu znajduje się dość duża liczba nasion.

 

        Poncirius Trifoliata, jest bardzo ważną podkładką do łączenia z pozostałymi odmianami drzewa cytrusowego. Owoce pozyskuje się dla nasion. Trifoliata użyta została jako męski rodzic do gatunku cytrangi ( połączenie- słodkiej pomarańczy z pomarańczą trifoliata ). Cytrangi najczęściej wykorzystuje się jako podkładki lub w celu dekoracyjnym. W chłodniejszych rejonach nie tracą liści i są bardziej odporne na minusowe temperatury niż inne cytrusy. Rodzime strony występowania cytrangi, to północne Chiny. Sadzone są też w USA w okolicach Filadelfii.

 

  Dyskusje nad ilością gatunków z rodzaju citrus przyprawiają o ból głowy. Waha się to od jednego do 162 gatunków, zależnie od tego kto podaje dane do statystyk. Swingle rozpoznał 16 gatunków, Tanaka 162 i Hogson 36, inni argumentują, że wszystko co zwie się popularnie drzewem cytrusowym, należy do jednej dużej grupy, ponieważ jest kompatybilne podczas szczepienia i krzyżowania między sobą. Przyznam, że ten ostatni wariant odpowiada mi samemu najbardziej. Jeszcze inna skrajność, to nadanie przez Tanakę, każdemu z wariantów hodowlanych nazwy gatunku. Wszystko było by dobrze do chwili kiedy poszczególne gatunki zostaną pomiędzy sobą krzyżowane. Jakie w takim przypadku będą to gatunki?. Rekordy jednak niezgody, budzi nazwa " Mandarynka ". Jest bardzo dużo mieszańców, które komercyjnie obarczane są tą nazwą.

 

  Prowadzone są ostatnio prace z określonymi substancjami chemicznymi i DNA cytrusów i postawiona została teza, że były lub są, cztery podstawowe rodzaje w tej rodzinie:

 

1. Citrus halimi- Native. Pochodzenie, południowa Tajlandia i   zachodnia część Malezji. Mógł to być gatunek przodka dla Poncirius i Fortunella.

 

2. Citrus Medica- citron może być gatunkiem przodka dla wszystkich cytryn i lim.

 

3. Citrus reticulata- Mandarynka, może być dziedziczną formą wszystkich pomarańcz i mandarynek, albo może być potomstwem wygasłego już gatunku.

 

4. Citrus maxima (Citrus grandis)- pummelo albo pampelnus, prawdopodobnie potomek jednego z rodziców grejpfruta.

 

  Taki cztero-punktowy plan rodzaju citrus nie spotał się z dużym uznaniem. Jako kompromis i wolę wprowadzenia porządku w tym względzie, Swingle postanowił, że każdy z niżej wymienionych i komercyjnie zbieranych owoców, czyli: słodka pomarańcza, mandarynka, gejpfruit, cytryna i lima, - rozpoznawany będzie jako pojedyńczy gatunek.